Afgelopen weekend was het weer tijd voor het jaarlijkse driedaagse Musica Sacra Festival in Maastricht, waar ook mijn bioscoop traditiegetrouw aan deelneemt.
Op het programma stond onder meer een van mijn favoriete films: Cave of Forgotten Dreams. Het is een bijzondere documentaire over de grot Chauvet in Zuid-Frankrijk, met door Homo sapiens gemaakte schilderingen waarvan sommigen meer dan 30.000 jaar oud.
Ik had een collega zó nieuwsgierig gemaakt dat we vrijdagavond samen in de zaal zaten te genieten van deze waanzinnige film met haar geweldig eigenzinnige soundtrack.
Na afloop dronken we nog een glas in de bar en praatten een beetje na.
“Zondagochtend moet ik hier al om 7.00 uur aanwezig zijn om de uitzending van Radio 4 Klassiek voor te bereiden”, vertelde mijn collega.
“Dat lijkt me leuk en interessant om eens mee te maken”, zei ik.
“Je bent welkom hoor, als jij er geen moeite mee hebt om zo vroeg uit bed te komen,” antwoordde hij.
En dus stond ik die zondagochtend om 6.55 uur alweer bij mijn bioscoop, waar de regiewagen al paraat stond. Onderdeel van Musica Sacra is namelijk de live-uitzending van het radioprogramma Tussen hemel en aarde, rechtstreeks vanuit ons restaurant. De uitzending zou om 9.00 uur beginnen, maar de voorbereidingen waren uiteraard al in volle gang.
In de keuken werden de ontbijtjes voorbereid voor bezoekers die een kaartje hadden gekocht, terwijl het restaurant voor de gelegenheid opnieuw werd ingedeeld. Alles moest klaarstaan vóór het publiek arriveerde.
“Kijk eens naar buiten”, zei iemand tegen een uur of acht. Daar had zich al een flinke groep mensen verzameld voor de op dat moment nog gesloten deuren.
Ondertussen waren de radiotechnici druk met kabels, apparatuur en soundchecks. Ook stonden er twee liveoptredens gepland.
“Die hebben we bewust in het eerste uur gezet,” vertelde presentator Wilfred Kemp vlak voor aanvang van de uitzending aan onze gasten, die inmiddels achter hun ontbijtjes waren geïnstalleerd.
“Zo kunt u eerst van uw ontbijt en de optredens genieten en daarna rustig naar de mis gaan, terwijl wij de uitzending hier voortzetten.”
Glimlachend voegde hij eraan toe: “We hopen natuurlijk dat u blijft zitten, want ook in het tweede uur staat er werkelijk prachtige muziek voor u op het programma.”
“De mis?” vroeg ik verbaasd aan mijn collega.
“Ja”, zei hij, “uit ervaring weten we dat veel van deze bezoekers om 11.00 uur de kerkdienst willen bijwonen. Daarom vertrekken ze vaak vlak na afloop van het eerste uur.”
Ik had er als luisteraar nooit zo bij stilgestaan, maar er gaat natuurlijk ook heel veel tijd in het voorbereiden van zo’n radio-uitzending zitten. De regisseuse van Tussen hemel en aarde liet me even haar draaiboek inkijken toen ze Kemp, gezeten achter zijn geïmproviseerde ‘studio’, van een kopje koffie voorzag.
“Blader er gerust doorheen hoor!”, zei ze nog snel.
Dat was niet aan dovemansoren besteed.
“Heb jij even geluk”, grijnsde mijn collega.
“Moet je kijken”, wees ik hem, “hier staan alle teksten in die we tijdens de uitzending horen. Ze klinken zó natuurlijk dat je nooit zou vermoeden dat alles vooraf is uitgeschreven. Dit is theater van de bovenste plank!”
Toen de regisseuse terugkwam en Kemp van zijn welverdiende koffie was voorzien, bevestigde ze dat zo’n uitzending volledig wordt gescript, maar dat de teksten wel door Kemp, in samenwerking met een collega, worden geschreven.
“Radio maken is het mooiste vak wat er is!”, vertelde ze enthousiast. “Een uitzending verloopt namelijk nooit volgens plan, het blijft spannend.”
“Kijk, de regie heeft Vivaldi inmiddels uit het schema geschrapt omdat we achterlopen. We moeten aan het einde van de uitzending namelijk exact op tijd zijn voor de STER-reclame en het journaal.”
Wat wél uitgezonden werd, was Bachs Prelude nr. 1 uit Das Wohltemperierte Klavier. Zodra de eerste klanken klonken, begonnen onze jonge horecamedewerkers, bestek in de hand, spontaan vrolijk mee te dansen. Het plezier spatte er vanaf.
Eerder was er al een nieuwsgierige collega uit de keuken stiekem een kijkje komen nemen. Ze had bijzondere geluiden uit het restaurant gehoord en was zichtbaar verbaasd toen ze ontdekte waar die vandaan kwamen: een musicus had namelijk een replica meegenomen van een zesduizend jaar oude hoorn, die inderdaad de meest bijzondere klanken voort bleek te kunnen brengen.
Het deed me terugdenken aan een fragment uit Cave of Forgotten Dreams. Daarin laat een onderzoeker horen hoe een replica van een paleolithische fluit, ooit gemaakt uit het bot van een gier, klinkt. De mensen uit die periode bleken al bekend met de pentatonische toonladder!
Instrumenten uit een andere tijd, die ons tijdens Musica Sacra ineens heel nabij brachten.
De regisseuse vertelde verdrietig dat ze zich ernstig zorgen maakt over de aangekondigde bezuinigingen op de NPO. Programma’s en mensen zullen moeten verdwijnen en vervangen worden door een computer die een speellijst afdraait.
Het gemak waarmee bezuinigingen op cultuur worden doorgevoerd is schokkend. Muziek, radio, film: cultuur verbindt, overstijgt ruimte en tijd en maakt ons menselijk – dat kan een computer nooit vervangen.
“We should note that the artist painted this bison with eight legs, suggesting movement. Almost a form of proto-cinema.”
– Werner Herzog, Cave of Forgotten Dreams
Klik op deze link om de Radio 4 Klassiek uitzending vanuit Lumière Cinema terug te beluisteren.
