Een poosje geleden zei iemand die mijn stukjes hier volgt tegen me: “Jij zou prachtige literaire conversaties hebben kunnen voeren met die-en-die.”
Deze opmerking bracht onverwacht een jeugdherinnering aan deze bewuste persoon naar boven — iemand die inmiddels is overleden.
Ik was ooit samen met haar en enkele andere familieleden een weekje op vakantie elders in Nederland. Op een avond keken we met z’n allen naar The Bridges of Madison County.
Ik was destijds eigenlijk nog veel te jong om goed te begrijpen wat zich in deze film werkelijk afspeelde — maar wat me vooral bijbleef, is de vurige discussie die na afloop losbarstte.
Twee totaal verschillende persoonlijkheden stonden tegenover elkaar: de vrouw, diep geraakt door het verhaal en minutieus analyserend wat Francesca’s keuze en het leven dat ze had kunnen leiden betekenden, en de man die het maar overdreven sentimenteel toneelspel vond.
Ruim dertig jaar later begrijp ik de thematiek van Bridges uiteraard beter. En natuurlijk had de man recht op zijn mening, maar ik ben het er inmiddels mee oneens.
—————————————–
De meeste lezers zullen het verhaal wel kennen, al moet ik eerlijk toegeven dat ik het boek zelf niet gelezen heb — iets wat ik toch maar eens moet doen. De situatie waarin Francesca Johnson en Robert Kincaid elkaar onverwacht treffen, is doordrenkt van morele, emotionele én existentiële vraagstukken.
Neem alleen al de titel: de subtiele symboliek van de bruggen is geniaal. Ze symboliseren zowel verbinding als afstand. Tussen de twee personages, tussen verschillende levenskeuzes, en ook tussen wie ze zijn en wie ze hadden kunnen zijn.
Opvallend genoeg doet de leeftijdskloof tussen Francesca en Robert er nauwelijks toe; het zijn vooral hun persoonlijke omstandigheden die hen uit elkaar drijven.
In Robert vindt Francesca alles waar ze ooit van heeft gedroomd. Als vrijgevochten fotograaf voor National Geographic belichaamt hij een leven van onafhankelijkheid en vrijheid — precies datgene wat Francesca, gevangen in haar rol als moeder en echtgenote op het platteland, moet ontberen.
De universele tragiek van het verhaal zit hem in de onmogelijke keuze die zij uiteindelijk maakt. In strijd met haar diepste verlangens kiest Francesca ervoor om bij haar gezin te blijven. Het is een keuze die haar verscheurt, maar waarvan ze weet dat die maatschappelijk en moreel gezien als ‘juist’ wordt beschouwd.
Zo’n affaire laat zich natuurlijk niet ongedaan maken. Wanneer Robert na vier dagen afscheid neemt, zijn ze beiden voorgoed veranderd — op existentieel niveau.
Wat ik bijzonder waardeer aan dit verhaal, is de ambiguïteit die erin besloten ligt. Moreel gezien kun je de affaire als problematisch bestempelen. Francesca is getrouwd en haar kinderen wonen nog thuis. Maar vanuit een diep-menselijk perspectief bekeken wordt het veel complexer.
De sociale en morele kaders waarbinnen mensen geacht worden zich te bewegen, zeggen lang niet alles over innerlijke verlangens en persoonlijke waarheid. Integendeel zelfs.
Wat als Francesca geen kinderen had gehad? Zou haar keuze dan anders zijn uitgevallen? En — misschien nog belangrijker — in hoeverre is het werkelijk in het belang van kinderen dat een ouder, uit plichtsbesef, een leven vol onvervulde verlangens blijft leiden?
Terwijl ik dit schrijf, besef ik dat deze vraag bij sommige lezers ongemakkelijk kan voelen — en dat maakt mijn punt alleen maar sterker.
—————————————–
Wat mij vooral is bijgebleven van de verhitte discussie die ik als kind waarnam, is de intensiteit ervan — en het besef dat (fictieve) verhalen er werkelijk toe doen: dat volwassenen erdoor geraakt kunnen worden, van mening kunnen verschillen, en zich erin herkennen.
