In juni 2017 bracht ik een paar dagen door in Parijs voor een conferentie die werd georganiseerd door Université Paris-Sorbonne. De eerste twee avonden had ik niets gepland – ideaal om in m’n eentje door het Quartier Latin te dwalen. Shakespeare & Co, natuurlijk, altijd leuk, maar eigenlijk ben ik vooral gek op kleine, obscure boekenwinkeltjes in achterafstraatjes. Zeker als ze tot een uur of tien ’s avonds open zijn.
Mijn aandacht werd getrokken door een stel kaartenbakken die buiten voor een winkeltje stonden uitgestald. Ik ben dol op kaartenbakken – je weet nooit wat je erin aantreft. Bak voor bak werkte ik rustig af, tot de eigenaar naar buiten kwam. Tijd om alles naar binnen te halen: ze gingen sluiten. Maar geen haast – hij zou beginnen met de bakken die ik al had gehad. En bovendien, zo zei hij, het kwam niet op een minuutje meer of minder. Of zelfs een half uur, als ik dat nodig had.
Dat bleek niet nodig, maar toen ik even later met een stapeltje kaarten naar binnen liep – waaronder eentje met ‘De Turfmarkt en Nieuwe Kerk, ’s-Gravenhage’ – zat de eigenaar daar gezellig samen met een andere man aan een glas wijn. Ik rekende af, een paar cent per kaart, en we maakten een praatje. “We zouden je best een glas wijn aan willen bieden,” zei hij lachend, “maar we hebben net de fles opgemaakt, vlak voordat je binnenkwam!”
Londen, recentelijk. Behalve twee avonden in het Barbican Theatre, liep ik alle boekenwinkeltjes rond King’s Cross af. Ze waren er in alle soorten en maten, van een omgebouwde woonboot met een uiterst knus zithoekje tot aan Waterstones. Die laatste doet een beetje denken aan Donner: je kunt er eindeloos ronddwalen, maar het is allemaal wel te strak georganiseerd, te efficiënt. Ik geef de voorkeur aan chaotische boekhandels, plekken waarin je zou kunnen verdwijnen.
Ik stuitte op een antiquair in een enorme kelder – een waar paradijs, inclusief kaartenbakken. Ik viste er drie prenten uit: oude afbeeldingen van dierschilderingen uit de grot van Lascaux. Bij het afrekenen werd ik geconfronteerd met de gevolgen van een slecht georganiseerd muntvakje. “I’m sorry,” zei ik tegen de verkoper, “I’m Dutch and these coins are a bit confusing – the Pound and Euro look similar, I got them all mixed up.” Hij gaf me een spoedcursus: Ponden zijn wat dikker, en daardoor ook zwaarder dan onze euro’s. Handig om te weten.
Wat trouwens niet meeviel in Londen: ergens überhaupt nog contant kunnen betalen. Toen ik bij een broodjeszaak afrekende, vroeg ik de caissière hoe dat toch kwam. In Nederland betaal ik ook bijna altijd met contant geld – ik houd van tastbare dingen, digitaal just doesn’t cut it. Ze knikte begripvol. “You are right, it is really very annoying,” vertrouwde ze me toe. Sinds de pandemie, vertelde ze, is digitaal betalen helemaal de norm geworden.
In 2019 had ik daar inderdaad nog geen problemen mee. Bij het National Theatre kocht ik een boek en betaalde met een briefje van twintig pond. Ik kreeg er een van tien terug. “I love your ten-pound notes”, zei ik tegen de caissière. Ze keek me wat verbaasd aan, dus hield ik het biljet omhoog en wees op de afbeelding. “You are giving me back Jane Austen!” riep ik uit. Ze barstte in lachen uit: “I hadn’t looked at it that way!”
Ook in Nederland vind je met een beetje geluk nog kaartenbakken bij een antiquair. Ik vond er eens bundeltjes kaarten uit Duitsland, keurig gerangschikt op thema: ‘Bilder-Gruppe 27: Gestalten der Weltgeschichte in Miniaturen’, of ‘Die Malerei der Gotik und Frührenaissance’ – groep 5, 6, 7, 7a en 7b. Ze kwamen van de Cigaretten-Bilderdienst, een soort Duitse tegenhanger van de Panini-plaatjes.
Tussen die kaarten zaten ook vier losse exemplaren uit ‘Olympia 1936’, Band I en II. Eén ervan sprong eruit: Bild Nr. 10 – Der Führer Adolf Hitler, Schirmherr der Olympischen Spiele, begibt sich durch das Spalier der begeisterten Volksmenge zum Reichssportfeld, um die Spiele feierlich zu eröffnen.
Een wrange vondst – geschiedenis in je handen, tastbaar en ongemakkelijk tegelijk.
