Op 21 maart 1972 schrijft de Amerikaanse dichter Elizabeth Bishop aan haar op dat moment beroemdere collega en goede vriend Robert Lowell: “But art just isn’t worth that much.” Deze woorden zouden uitgroeien tot een van de meest iconische literaire disputen in de geschiedenis van de poëzie.
Bishop en Lowell deelden een langdurige, soms moeizame, maar diepgaande vriendschap. Beiden worstelden met lichamelijke en psychische problemen, waaronder zware depressies en verslavingen. Juist in die kwetsbaarheid vonden ze elkaar, ook al zagen ze elkaar nauwelijks. Bishop woonde lange tijd in Florida en later in Brazilië, terwijl Lowell zich in Noord-Amerika of Europa bevond.
Hun eerste ontmoeting vond plaats in januari 1947, tijdens een diner georganiseerd door dichter en literair criticus Randall Jarrell. Wat volgde was een decennialange correspondentie die pas eindigde met Lowell’s dood in 1977. Bishop overleed niet lang daarna, in 1979.
Hoewel Lowell destijds bekender was dan Bishop, bewonderde hij haar werk en haar brieven mateloos. Hij voorspelde: “When Elizabeth Bishop’s letters are published (as they will be) she will be recognized as not only one of the best, but one of the most prolific writers of our century.”
En inderdaad, wie het schitterende Words in Air leest – de verzamelde brieven tussen Bishop en Lowell – merkt meteen dat Bishop niet alleen de betere brievenschrijver is, maar ook de fijnzinnigere dichter, met een ongeëvenaard oog voor detail. Lowell erkende dit in een postscriptum: “You are the one whose letters are poetry, such a full sail, such witty stories!”
Bishop schreef eens aan Lowell: “When you write my epitaph, you must say I was the loneliest person who ever lived.” Lowell, die zich in 1957 zelfs afvroeg of hij haar ten huwelijk moest vragen, wist dat haar hart bij vrouwen lag. Ze hielden desalniettemin op hun eigen manier veel van elkaar.
Maar met zijn bundel The Dolphin overschreed Lowell voor Bishop een literaire grens. Hij verwerkte grote delen uit de brieven van zijn ex-vrouw Elizabeth Hardwick in zijn gedichten. Bishop reageerde geschokt:
“There is a ‘mixture of fact & fiction,’ and you have changed her letters. That is ‘infinite mischief,’ I think. The first one, page 10, is so shocking – well, I don’t know what to say. And page 47… and a few after that. One can use one’s life material – one does, anyway – but these letters… aren’t you violating a trust? IF you were given permission – IF you hadn’t changed them… etc. But art just isn’t worth that much.”
Hier openbaart zich het klassieke literaire debat: wat mag een schrijver putten uit zijn eigen leven – en dat van anderen – voor zijn kunst? Dit dispuut tussen Bishop en Lowell is niet alleen pijnlijk en principieel, maar ook groots en meeslepend. Beter dan dit wordt het niet.
